ÇAYIROVA İLKÖĞRETİM OKULU

Büyük harflerin kullanıldığı yerler aÅŸağıda sıralanmıştır:

Hayatta en hakiki mürÅŸit ilimdir, fendir.             (Atatürk)

Cümle içinde tırnak veya yay ayraç içine alınan cümleler büyük harfle baÅŸlar ve sonlarına uygun noktalama iÅŸareti (nokta, soru, ünlem) konur:

Atatürk, "Muhtaç olduÄŸun kudret, damarlarındaki asil kanda mevcuttur!" diyor.

Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için deÄŸil, kendimizi göstermek için geziyoruz.

                                                                       (Nurullah Ataç)

Ancak iki çizgi arasındaki açıklama cümleleri büyük harfle baÅŸlamaz:

Bir zamanlar -bu zamanlar çok da uzak deÄŸildir, bundan on, on iki yıl önce- Türk saltanatının maddi sınırları uçsuz bucaksız denilecek kadar geniÅŸti.                                                                 

                                                              (Yakup Kadri KaraosmanoÄŸlu)

Ä°ki noktadan sonra gelen cümleler büyük harfle baÅŸlar:

Menfaat sandalyeye benzer: Başında taşırsan seni küçültür, ayağının altına alırsan yükseltir.                                                               (Cenap Åžahabettin)

Ancak iki noktadan sonra cümle niteliÄŸinde olmayan örnekler sıralandığında bu örnekler büyük harfle baÅŸlamaz:

Bu eskiliÄŸi siz de çok evde görmüÅŸsünüzdür: duvarlarda çiviler, çivi yerleri, lekeler...                                                                (Memduh Åževket Esendal)

UYARI: Rakamla baÅŸlayan cümlelerde rakamdan sonra gelen kelime büyük harfle baÅŸlamaz: 2005 yılında Türk Dil Kurumunun 73. yılını kutladık.

UYARI: Örnek niteliÄŸindeki kelimelerle baÅŸlayan cümlede de ilk harf büyük yazılır: "Banka, bütçe, devlet, fındık, kanepe, menekÅŸe, ÅŸemsiye" gibi yüzlerce ke­lime, kökenleri yabancı olmakla birlikte artık dilimizin malı olmuÅŸtur. "Et-, ol-" fiilleri, dilimizde en sık kullanılan yardımcı fiillerdir.

B. Dizeler genellikle büyük harfle baÅŸlar:

Halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi;

Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.                  

                                                                                (Muhibbi)

Korkma! Sönmez bu ÅŸafaklarda yüzen al sancak

Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak.

                                                                   (Mehmet Akif Ersoy)

Bin atlı akınlarda çocuklar gibi ÅŸendik;

Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik.

                                                          (Yahya Kemal Beyatlı)

C. Özel adlar büyük harfle baÅŸlar:

1. KiÅŸi adlarıyla soyadları büyük harfle baÅŸlar: Mustafa Kemal Atatürk, Ä°smet Ä°nönü, Kâzım Karabekir, Ahmet HaÅŸim, Tevfik Fikret, Mehmet Emin Yurdakul, Hüseyin Cahit Yalçın, Orhan Veli Kanık, Sait Faik Abasıyanık, Yunus Emre, Evliya Çelebi, Gevheri, KaracaoÄŸlan, Âşık Ömer, Wolfgang von Goethe, Wilhelm Radloff, Vilhelm Thomsen, Victor Hugo.

Takma adlar da büyük harfle baÅŸlar: Muhibbi (Kanuni Sultan Süleyman), DemirtaÅŸ (Ziya Gökalp), Tarhan (Ömer Seyfettin), Aka Gündüz (Hüseyin Avni, Enis Avni), Kirpi (Refik Halit Karay), Deli Ozan (Faruk Nafiz Çamlıbel), Server Bedi (Peyami Safa), Ä°rfan Kudret (Cahit Sıtkı Tarancı), Mehmet Ali Sel (Orhan Veli Kanık).

2. KiÅŸi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri, unvanlar, lakaplar, meslek ve rütbe adları büyük harfle baÅŸlar: CumhurbaÅŸkanı Mustafa Kemal Atatürk, Kaymakam Erol Bey, Sayın Prof. Dr. Hasan Eren, Hamdi Bey, Mustafa Efendi, Zeynep Hanım, Bay Ali Çiçekçi, Prof. Dr. Mehmet Kaplan, Doktor Behçet Uz, MareÅŸal Fevzi Çakmak, Yüzbaşı Cengiz Topel; Fatih Sultan Mehmet, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman, Genç Osman, Deli Ä°brahim, Avcı Mehmet, NiÅŸancı Mehmet PaÅŸa, Deli Petro.

Akrabalık bildiren kelimeler büyük harfle baÅŸlamaz: Tülay abla, AyÅŸe teyze, Fatma nine, Kemal dayı, Saim amca, Ali eniÅŸte.

Akrabalık bil­diren kelimeler baÅŸa geldiÄŸinde lakap yerine kullanıldığı için büyük harfle baÅŸ­lar: Nene Hatun, Baba Gündüz, Dayı Kemal, Hala Sultan.

Bazı tarihî ve menkıbevi ÅŸahsiyetlerde ise akrabalık bildiren kelime sonda olduÄŸu hâlde unvan deÄŸeri kazandığı ve özel ada dâhil olduÄŸu için büyük harfle yazılır: Gül Baba, Susuz Dede, Adile Hala, Gülsüm Bacı, Sultan Ana.

Resmî yazılarda saygı bildiren sözlerden sonra gelen ve makam, mevki, unvan bildiren kelimeler de büyük harfle baÅŸlar:

Sayın Bakan,

Sayın Başkan,

Sayın Rektör,

Sayın Vali,

Hitap kelimeleri de bü­yük harfle baÅŸlar:

 Sevgili KardeÅŸim,

Aziz Dostum,

Değerli Arkadaşım,

3. Hayvanlara verilen özel adlar büyük harfle baÅŸlar: Sarıkız, Fino, KarabaÅŸ, Pamuk, MinnoÅŸ, Tekir.

4. Millet, boy, oymak adları büyük harfle baÅŸlar: Türk, Alman, Ä°ngiliz, Rus, Arap, Japon; OÄŸuz, Kazak, Kırgız, Özbek, Tatar; Karakeçili, Hacımusalı.

5. Dil ve lehçe adları büyük harfle baÅŸlar: Türkçe, Almanca, Ä°ngilizce, Rusça, Arapça; OÄŸuzca, Kazakça, Kırgızca, Özbekçe, Tatarca.

6. Devlet adları büyük harfle baÅŸlar: Türkiye Cumhuriyeti, Amerika BirleÅŸik Devletleri, Suudi Arabistan, Azerbaycan Cumhuriyeti.

7. Din ve mezhep adları ile bunların mensuplarını bildiren sözler büyük harfle baÅŸlar: Müslümanlık, Müslüman; Hristiyanlık, Hristiyan; Musevilik, Musevi; Budizm, Budist; Hanefilik, Hanefi; Malikilik, Maliki; Protestanlık, Protestan; Katoliklik, Katolik.

8. Din ve mitoloji ile ilgili özel adlar büyük harfle baÅŸlar: Tanrı, Allah, Cebrail, Zeus, Oziris, Kibele. Ancak tanrı kelimesi özel ad olarak kullanılmadığında küçük harfle baÅŸlar: Eski Yunan tanrıları. Bazı dinî terimlerin küçük harfle baÅŸlaması gelenekleÅŸ­miÅŸtir: cennet, cehennem, uçmak, tamu, peygamber, sırat köprüsü.

9. Gezegen ve yıldız adları büyük harfle baÅŸlar: Merkür, Neptün, Plüton, Halley, Dünya,GüneÅŸ, Ay vb.

UYARI: Dünya, güneÅŸ, ay kelimeleri gezegen anlamı dışında kullanıldığında küçük harfle baÅŸlar.

10. Yer adları (kıta, bölge, il, ilçe, köy, semt, cadde, sokak, semt vb.) büyük harfle baÅŸlar: Asya, Avrupa, Afrika, Amerika; Ä°ç Anadolu, DoÄŸu Anadolu, GüneydoÄŸu Anadolu, Yakın DoÄŸu; Ankara, Ä°stanbul, TaÅŸkent, BaÄŸdat, Moskova; Turgutlu, Ürgüp, Ahlat; Çayırbağı, Akçaköy; Bahçelievler, Cebeci; Atatürk Bulvarı, Ziya Gökalp Caddesi; Sankiyedim Sokağı, Asmalımescit Sokağı.

UYARI: DoÄŸu ve batı sözleri yön bildirdiÄŸinde küçük olarak yazılır: Bursa’nın doÄŸusu. Bu sözler düÅŸünce, hayat tarzı, politika vb. anlamlar bildirdiÄŸinde ise büyük olarak yazılır: Batı medeniyeti, DoÄŸu mistisizmi vb.

Yer adlarında ilk isimden sonra gelen deniz, nehir, göl, daÄŸ, boÄŸaz vb. tür bildiren ikinci isimler büyük harfle baÅŸlar: AÄŸrı Dağı, Aral Gölü, Çanakkale BoÄŸazı, Dicle Irmağı, Ege Denizi, Erciyes Dağı, Fırat Nehri, Tuna Nehri, Van Gölü, Zigana Geçidi, SüveyÅŸ Kanalı.

UYARI: Özel ada dâhil olmayıp tamlama kuran ÅŸehir, il, ilçe, bucak, belde, köy vb. sözler küçük harfle baÅŸlar: Konya ili, Etimesgut ilçesi, Taflan köyü vb.

Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adlarında geçen mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak kelimeleri büyük harfle baÅŸlar: Gazi OsmanpaÅŸa Mahallesi, Yıldız Mahallesi, Yunus Emre Mahallesi, Karaköy Meydanı, Zafer Meydanı, Gazi Mustafa Kemal Bulvarı, Ziya Gökalp Bulvarı, Nene Hatun Caddesi, Cemal Nadir Sokağı, Fevzi Çakmak Sokağı, Ä°nkılap Sokağı, ReÅŸat Nuri Sokağı, Türk Ocağı Sokağı.

UYARI: Yer bildiren özel isimlerde de kısaltmalı söyleyiÅŸ söz konusu olduÄŸu zaman, kelime başında büyük harf kullanılır: Hisar’dan, BoÄŸaz’dan, Bulvar’dan.

11. Saray, köÅŸk, han, kale, köprü, anıt vb. yapı adlarının bütün ke­limeleri büyük harfle baÅŸlar: Topkapı Sarayı, Dolmabahçe Sarayı, Ä°shakpaÅŸa Sarayı, Çankaya KöÅŸkü, Horozlu Han, Ankara Kalesi, Alanya Kalesi, Galata Köprüsü, Fatih Sultan Mehmet Köprüsü, Mostar Köprüsü, Beyazıt Kulesi, Zafer Abidesi, Bilge KaÄŸan Anıtı.

12. Kurum, kuruluÅŸ ve kurul adlarının her kelimesi büyük harfle baÅŸlar: Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türk Dil Kurumu, Dil ve Tarih-CoÄŸrafya Fakültesi, Devlet Malzeme Ofisi, Millî Kütüphane, Çocuk Esirgeme Kurumu, Atatürk Orman ÇiftliÄŸi, Çankaya Lisesi; Anadolu Kulübü, Mavi KöÅŸe Bakkaliyesi; Türk Ocağı, YeÅŸilay DerneÄŸi, Muharip Gaziler DerneÄŸi, Emek Ä°nÅŸaat; Bakanlar Kurulu, Danışma Kurulu, Talim ve Terbiye Kurulu BaÅŸkanlığı; Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü.

13. Kanun, tüzük, yönetmelik, yönerge, genelge adlarının her kelimesi büyük harfle baÅŸlar: Medeni Kanun, Borçlar Hukuku (kanun), Atatürk Uluslararası Barış Ödülü TüzüÄŸü, Telif Hakkı Yayın ve Satış YönetmeliÄŸi.

UYARI: Kurum, kuruluÅŸ, kurul, merkez, bakanlık, üniversite, fakülte, bölüm, kanun, tüzük, yönetmelik vb.ni bildiren kelimeler, belli bir kurum vb. kastedildiÄŸinde büyük harfle baÅŸ­lar: Bu yıl Meclis, yeni döneme erken baÅŸlayacaktır. Son aylarda Kurum, yazım konusunda yoÄŸun bir çalışma içine girmiÅŸtir. 2876 sayılı Kanun bu yıl yeniden gözden geçiriliyor. Bu madde Yönetmelik’in 4’üncü maddesine aykırı düÅŸmektedir.

14. Kitap, dergi, gazete ve sanat eserlerinin (tablo, heykel, müzik) her kelimesi büyük harfle baÅŸlar: Nutuk, Safahat, Kendi Gök Kubbemiz, Anadolu Notları, Sinekli Bakkal; Türk Dili, Türk Kültürü, Varlık; Resmî Gazete, Hürriyet, Milliyet, Türkiye, Yeni Yüzyıl, Yeni Asır; Saraydan Kız Kaçırma, Onuncu Yıl Marşı.

UYARI: Özel ada dâhil olmayan gazete, dergi, tablo vb. sözler büyük harfle baÅŸlamaz: Milliyet gazetesi, Türk Dili dergisi, Halı Dokuyan Kızlar tab­losu.

UYARI: Büyük harflerin kullanıldığı yerlerde bulunan ve, ile, ya, veya, yahut, ki, da, de sözleriyle mı, mi, mu, mü soru eki küçük harfle yazılır: Mai ve Siyah, Suç ve Ceza, Leyla ile Mecnun, Turfanda mı, Turfa mı? Diyorlar ki, Dünyaya Ä°kinci GeliÅŸ yahut Sır Ä°çinde Esrar, Ya Devlet BaÅŸa ya Kuzgun LeÅŸe, Ben de Yazdım.

15. Millî ve dinî bayramlarla bayram niteliÄŸi kazanmış günlerin adları  büyük harfle baÅŸlar: 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı, Ramazan Bayramı, Kurban Bayramı, Nevruz Bayramı, Anneler Günü, ÖÄŸretmenler Günü, 27 Mart Dünya Tiyatrolar Günü, 14 Mart Tıp Bayramı, Hıdırellez.

Kurultay, bilgi ÅŸöleni, açık oturum vb. toplantıların adlarında her kelime büyük harfle baÅŸlar: V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı, Manas Bilgi Åžöleni.

 16. Tarihî olay, çaÄŸ ve dönem adları büyük harfle baÅŸlar: KurtuluÅŸ Savaşı, Millî Mücadele, Cilalı TaÅŸ Devri, Ä°lk ÇaÄŸ, Yükselme Devri, Millî Edebiyat Dönemi, Servetifünun Dönemi, Tanzimat Dönemi.

UYARI: Tarihî dönem bildirmeyip tür veya tarz bildiren terimler küçük harfle baÅŸlar: divan ÅŸiiri, divan edebiyatı, halk ÅŸiiri, halk edebiyatı, eski Türk edebiyatı, Türk dili, Türk sanat müziÄŸi, Türk halk müziÄŸi, tekke edebiyatı.

17. Özel adlardan türetilen bütün kelimeler büyük harfle baÅŸlar: Türklük, TürkleÅŸmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Türkolog, Türkoloji, Avrupalı, AvrupalılaÅŸmak, Asyalılık, Darvinci, Konyalı, Bursalı.

UYARI: Özel ad kendi anlamı dışında yeni bir anlam kazanmışsa büyük harfle baÅŸlamaz: acem (Türk müziÄŸinde bir perde), hicaz (Türk müziÄŸinde bir makam), nihavent (Türk müziÄŸinde bir makam), acemi (tecrübesiz), amper (elektrik akımında ÅŸiddet birimi), jul (fizikte iÅŸ birimi), allahlık (saf, zararsız kimse), donkiÅŸotluk (gereÄŸi yokken kahra­manlık göstermeye kalkışmak).

UYARI: Para birimleri büyük harfle baÅŸlamaz: avro, dinar, dolar, lira, yeni kuruÅŸ, liret.

UYARI: Özel adlar yerine kullanılan "o" zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz.

UYARI: Müzikte kullanılan makam ve tür adları büyük harfle baÅŸlamaz: acemaÅŸiran, acembuselik, bayati, hicazkâr, türkü, varsağı, bayatı.

18. Yer, millet ve kiÅŸi adlarıyla kurulan birleÅŸik kelimelerde özel adlar büyük harfle baÅŸlar: Antep fıstığı, Brüksel lahanası, Frenk gömleÄŸi, Hindistan cevizi, Ä°ngiliz anahtarı, Japon gülü, MaraÅŸ dondurması, Van kedisi.

Ç. Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adları büyük harfle baÅŸlar: 29 Mayıs 1453 Salı günü, 29 Ekim 1923, 28 Aralık 1982'de göreve baÅŸladı. Lale festivali 25 Haziranda baÅŸlayacak.

1919 senesi Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım.            (Atatürk)

 Belirli bir tarihi belirtmeyen ay ve gün adları küçük harfle baÅŸlar: Okullar genel­likle eylülün ikinci haftasında öÄŸretime baÅŸlar. Yürütme Kurulu toplantı­larını perÅŸembe günleri yaparız.

D. Levhalar ve açıklama yazıları büyük harfle baÅŸlar: GiriÅŸ, Çıkış, Müdür, Vezne, BaÅŸkan, Doktor, Otobüs Durağı, DolmuÅŸ Du­rağı, Åžehirler Arası Telefon, III. Kat, IV. Sınıf, I. Blok.

E. Bilim dallarında kullanılan terimlerin büyük harfle yazılışı, ilgili dallardaki uygulamaya baÄŸlıdır: Canis canis, Carduelis carduelis, Ardea alba, Populus alba, Prunus domestica, Pinus silvestris.

F.  Kitap, bildiri, makale vb.nde ana baÅŸlıkta bulunan kelimelerin tamamı, alt baÅŸlıkta bulunan kelimelerin ise yalnızca ilk harfleri büyük olarak yazılır.

G. Kitap, dergi vb.nde bulunan resim, çizelge, tablo vb.nin altında yer alan açıklayıcı yazılar büyük harfle baÅŸlar.